يقينى است . لذا مصنف مىفرمايد : و در خصوص برهان حدّ وسط واسطه و علّت ، يقين ( تصديقى جزمى ) به نتيجه است يعنى به نسبت اكبر به سوى اصغر است ، به دليل اين‌كه اگر اوسط ، علّت يقين مذكور نبود امتيازى نداشت كه بدان استدلال شده و واسطهء ثبوت اكبر براى اصغر شود ، پس واسطه در تصديق ذهن است و بر همين اساس آن را « واسطه در اثبات » گويند . وقتى همين امر را با خارج و واقع مىسنجيم از دو حال خارج نيست : 1 . يا اين است كه حدّ وسط همان‌طور كه واسطه در اثبات و تصديق ذهن است ، واسطه در ثبوت و وجود خارجى هم هست يعنى به حسب واقع و نفس الامر و خارج اوسط علّت ثبوت للاصغر است . يعنى هم واسطه در اثبات و هم در ثبوت باشد نامش برهان لمّى است چون با اين برهان ، لميّت و علّيت مطلقه به دست مىآيد يعنى علّت واقعى ثبوت اكبر للاصغر به دست مىآيد و در حقيقت استدلال از علّت به معلول است كه كامل‌تر است و منظور از مطلقه بودن يعنى ثبوتا و اثباتا ، چند ، مثال : الف : هذه الحديدة ارتفعت حرارتها « صغرى » و كلّ حديدة ارتفعت حرارتها فهى متمدّدة « كبرى » فهذه الحديدة متمدّدة « نتيجه » توضيح اين مثال : در اين مثال به توسّط ارتفاع درجه حرارت استدلال شده براى ثبوت اكبر للاصغر و اين حدّ وسط همان‌طورى كه در محيط ذهن واسطه در اثبات است و معطى حكم تمدد به حديد است هم‌چنين در خارج هم معطى وجود تمدّد به حديد است . ب . « العالم متغير » و « كلّ متغير حادث » « فالعالم حادث » در اين مثال ، تغير هم‌واسطه در اثبات است و هم‌واسطه در ثبوت . ج . هذه الخشبة مسّتها النار « صغرى » و كلّ خشبه مسّتها النار فهما محرقة « كبرى » فهذه الخشبة محرقة « نتيجه » مماس بودن و تماس گرفتن با نار ( آتش ) واسطه در اثبات و ثبوت احراق ( آتش گرفتن ) براى خشبه ( چوب ) است . 2 . و يا اين است كه اوسط تنها واسطه در اثبات است امّا واسطه در ثبوت نيست كه به آن برهانى انّى مىگويند زيرا انّيت يعنى تحقّق و وجود در عقل را مىرساند و لا غير ،